શું PCOS સાથે ગર્ભ રહી શકે?

“તમને PCOS છે” એવું સાંભળતાં જ ઘણી સ્ત્રીઓને તરત એક ડર લાગે છે: “શું મને બાળક થશે?” ઘણી વાર આ ચિંતા લગ્ન પહેલાં, કે કુટુંબના સભ્યોના પ્રશ્નો સાથે વધી જાય છે. મોટા ભાગની સ્ત્રીઓ માટે જવાબ આશ્વાસન આપનારો છે. ગર્ભ રહેવામાં મુશ્કેલીનાં કારણોમાં PCOS એવું કારણ છે જેની સારવાર ઘણી સારી રીતે થઈ શકે છે. PCOS વિશે સામાન્ય માહિતી PCOS ના પાના પર અને PCOS અને હોર્મોન્સ વિભાગમાં છે.

PCOS થી ગર્ભ રહેવો કેમ અઘરો બની શકે?

ગર્ભ રહેવા માટે અંડાશયમાંથી ઈંડું (અંડકોષ) છૂટું પડવું જોઈએ, જેને ઓવ્યુલેશન કહેવાય છે. PCOS માં હોર્મોન અને ઇન્સ્યુલિનના ફેરફારોને કારણે અંડાશય ઘણી વાર દર મહિને ઈંડું છોડતું નથી. ઓછાં ઓવ્યુલેશન એટલે વર્ષમાં ઓછી તક, એટલે વધુ સમય લાગી શકે છે.

આનો અર્થ એ નથી કે તમારાં ઈંડાં “ખરાબ” છે. સોનોગ્રાફીમાં ઘણા ફોલિકલ દેખાય તેનો અર્થ પણ એ નથી કે તમે વંધ્ય છો. PCOS નું સાચું નિદાન કેવી રીતે થાય છે તે PCOS નું નિદાન કેવી રીતે થાય લેખમાં સમજાવ્યું છે.

પ્રયત્ન કરતાં પહેલાં શું મદદ કરે?

• વજન અને જીવનશૈલી. વજન વધારે હોય તો શરીરના વજનના 5% થી 10% જેટલો ઘટાડો પણ કેટલીક સ્ત્રીઓમાં ઓવ્યુલેશન ફરી શરૂ કરી શકે છે. વધુ માટે PCOS, વજન અને મેટાબોલિક સ્વાસ્થ્ય વાંચો.
• શુગર અને બ્લડ પ્રેશર તપાસો. 2023 ની માર્ગદર્શિકા ગર્ભાવસ્થા પહેલાં શુગરનો ટેસ્ટ સૂચવે છે, કારણ કે PCOS થી જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસનું જોખમ વધે છે. વધુ માટે જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસ શાથી થાય છે વાંચો.
• ગર્ભધારણ પહેલાં ડૉક્ટરની સલાહ પ્રમાણે ફોલિક એસિડ.
• થાઇરોઇડ અને પ્રોલેક્ટિનના ટેસ્ટ, અને અસામાન્ય હોય તો તેની સારવાર.
• તમારી દવાઓની સમીક્ષા. વજન ઘટાડવાનાં ઇન્જેક્શન સહિત કોઈ પણ દવા પ્રયત્ન કરતાં પહેલાં બંધ કરવી કે નહીં, અને ક્યારે, તે ડૉક્ટર કહેશે. જાતે દવા બંધ કે શરૂ ન કરો.
• ધૂમ્રપાન બંધ કરો અને દારૂથી દૂર રહો.

ઓવ્યુલેશન થાય છે કે નહીં તે કેવી રીતે ખબર પડે?

નિયમિત માસિક ઘણી વાર એ સંકેત છે કે ઓવ્યુલેશન થાય છે, પણ PCOS માં માસિક અનિયમિત હોય ત્યારે અંદાજ લગાવવો અઘરો છે. ઓવ્યુલેશનની પુષ્ટિ માટે ડૉક્ટર પ્રોજેસ્ટેરોનનો લોહીનો ટેસ્ટ કરાવી શકે, જે આગામી અપેક્ષિત માસિકના લગભગ એક અઠવાડિયા પહેલાં થાય છે. ફર્ટિલિટી સારવાર દરમિયાન ઘણી વાર સોનોગ્રાફીથી પણ ફોલિકલનો વિકાસ જોવાય છે. માસિક અને હોર્મોનના બીજા ટેસ્ટ વિશે અનિયમિત માસિક: કયા હોર્મોન ટેસ્ટ જરૂરી લેખમાં વધુ માહિતી છે.

PCOS વાળી સ્ત્રીઓ માટે આંતરરાષ્ટ્રીય માર્ગદર્શિકા ગર્ભાવસ્થા પહેલાં કે તેની શરૂઆતમાં ગ્લુકોઝ ટૉલરન્સ ટેસ્ટ કરાવવાની સલાહ પણ આપે છે, જેથી શુગરની કોઈ તકલીફ વહેલી પકડાય.

કઈ ફર્ટિલિટી સારવાર વપરાય છે?

ઓવ્યુલેશન પોતાની મેળે ન થાય તો ડૉક્ટર આ વિકલ્પોની ચર્ચા કરી શકે:

• લેટ્રોઝોલ, જે હવે PCOS માં ઓવ્યુલેશન લાવવા માટે પહેલી પસંદગીની ગોળી છે. એક મોટા અભ્યાસમાં તેનાથી જૂની દવા ક્લોમિફેન કરતાં વધુ જીવંત જન્મ થયા.
• ક્લોમિફેન, ક્યારેક મેટફોર્મિન સાથે.
• મેટફોર્મિન, જે કેટલીક સ્ત્રીઓમાં ઓવ્યુલેશનમાં મદદ કરી શકે, જોકે તે એકલી લેટ્રોઝોલ કરતાં ઓછી અસરકારક છે.
• ગોળીઓ કામ ન કરે ત્યારે ગોનાડોટ્રોપિનનાં ઇન્જેક્શન કે ઓવેરિયન ડ્રિલિંગ સર્જરી.
• બીજી સારવાર નિષ્ફળ જાય કે ગર્ભધારણને અસર કરતાં બીજાં પરિબળો હોય તો IVF.

આ સારવારમાં જોડિયાં બાળકો અને અંડાશયની વધુ પડતી ઉત્તેજનાનું જોખમ ઘટાડવા, ઘણી વાર સોનોગ્રાફી સાથે, નિયમિત તપાસ જરૂરી છે. તે ફક્ત ફર્ટિલિટી નિષ્ણાત કે તમારા ડૉક્ટરની દેખરેખ હેઠળ જ વાપરવી જોઈએ. કઈ સારવાર, કેટલા સમય માટે, તે બધું ડૉક્ટર તમારી તપાસ પછી નક્કી કરશે.

હમણાં ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન ન હોય તો?

PCOS નો અર્થ એ નથી કે તમને ગર્ભ રહી જ ન શકે. ઓવ્યુલેશન અનિયમિત હોય તો પણ ક્યારેક થાય છે. એટલે હમણાં ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન ન હોય, તો ગર્ભનિરોધની જરૂર હજી પણ છે. કઈ પદ્ધતિ તમારા માટે યોગ્ય છે તે ડૉક્ટર સાથે નક્કી કરો.

ગર્ભાવસ્થામાં મેટફોર્મિન વિશે ગર્ભાવસ્થામાં મેટફોર્મિન લેખમાં, અને ડિલિવરી પછી PCOS નું શું થાય તે શું લગ્ન કે ગર્ભાવસ્થા પછી PCOS જતું રહે? લેખમાં વાંચો.

ડૉક્ટરને શું પૂછવું?

• મારું ઓવ્યુલેશન થાય છે કે નહીં તે કેવી રીતે ખબર પડે?
• પ્રયત્ન કરતાં પહેલાં મારે કયા ટેસ્ટ કરાવવા જોઈએ?
• મારી હાલની દવાઓમાંથી કોઈ દવા ગર્ભાવસ્થા પહેલાં બદલવાની જરૂર છે?
• કેટલા સમય પ્રયત્ન કર્યા પછી મારે ફર્ટિલિટી સારવાર વિશે વિચારવું?

ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન કરતાં પહેલાં PCOS, શુગર અને થાઇરોઇડની તપાસ માટે એપોઇન્ટમેન્ટ લો.