બ્લડ શુગરનું સામાન્ય સ્તર: ઉપવાસમાં, જમ્યા પછી અને OGTT માં

“મારી શુગર નોર્મલ છે?” એ ક્લિનિકમાં વારંવાર પુછાતો પ્રશ્ન છે. તેનો જવાબ ત્રણ બાબતો પર આધાર રાખે છે: લોહી ક્યારે લેવાયું (ઉપવાસમાં, જમ્યા પછી કે ગમે ત્યારે), કેવી રીતે મપાયું (લેબમાં કે આંગળીના ગ્લુકોમીટરથી), અને તમે કોણ છો (ડાયાબિટીસ વગરની વ્યક્તિ, ડાયાબિટીસવાળી વ્યક્તિ કે ગર્ભવતી સ્ત્રી). આ લેખ ગર્ભવતી ન હોય તેવા પુખ્ત વયના લોકો માટે છે. બધા આંકડા mg/dL એકમમાં છે, જે ભારતીય લેબ વાપરે છે. ડાયાબિટીસ વિશેની વધુ માહિતી ડાયાબિટીસ વિભાગમાં અને ડાયાબિટીસના પાના પર છે.

ઉપવાસની સામાન્ય શુગર કેટલી?

ઉપવાસની શુગર ઓછામાં ઓછા આઠ કલાક કંઈ ખાધા કે મીઠું પીણું પીધા વગર, મોટે ભાગે સવારે વહેલા લેવાય છે. પાણી પી શકાય. લેબમાં નસના લોહી (પ્લાઝ્મા) ના ટેસ્ટ માટે:

• 100 થી ઓછી: સામાન્ય
• 100 થી 125: ઇમ્પેર્ડ ફાસ્ટિંગ ગ્લુકોઝ, એટલે પ્રીડાયાબિટીસનો એક પ્રકાર
• 126 કે તેથી વધુ: ડાયાબિટીસની રેન્જ

નિદાન કરતાં પહેલાં એક વાર વધારે આવેલો આંકડો મોટે ભાગે ફરી તપાસાય છે, અથવા HbA1c જેવા બીજા ટેસ્ટથી ચકાસાય છે. અપવાદ એ છે કે શુગર સ્પષ્ટ રીતે ઘણી વધારે હોય અને સાથે ડાયાબિટીસનાં લાક્ષણિક લક્ષણો પણ હોય.

જમ્યા પછીની સામાન્ય શુગર કેટલી?

ઘણી ભારતીય લેબ “PP” એટલે કે જમ્યાના બે કલાક પછીની શુગરનો ટેસ્ટ કરે છે. આ ટેસ્ટ માટે કોઈ એક સત્તાવાર મર્યાદા નથી, કારણ કે દરેકનું ભોજન ખૂબ જુદું હોય છે. સવારે થેપલાં ખાધાં હોય કે ભાત-દાળ-શાક, શુગર પર તેની અસર જુદી પડે. ડાયાબિટીસ ન હોય તેવા લોકોમાં જમ્યા પછી શુગર વધે છે અને બે કલાકમાં લગભગ 140 થી નીચે આવી જાય છે. PP શુગર 200 કે તેથી વધુ આવે તો યોગ્ય ટેસ્ટ કરાવવાનો મજબૂત સંકેત છે.

આ ટેસ્ટનું પ્રમાણિત (સ્ટાન્ડર્ડ) સ્વરૂપ OGTT છે, જે નીચે સમજાવ્યું છે. ઘરના ભોજન પછીની PP શુગર ફોલો-અપ માટે ઉપયોગી છે, પણ નિદાન માટે OGTT વપરાય છે.

ગમે ત્યારેની (રેન્ડમ) શુગર વિશે શું?

રેન્ડમ શુગર ભોજનનો વિચાર કર્યા વગર ગમે ત્યારે લેવાય છે. પુખ્ત વયના લોકોમાં રેન્ડમ શુગર 200 કે તેથી વધુ હોય અને સાથે લાક્ષણિક લક્ષણો હોય, જેમ કે ખૂબ તરસ, ખૂબ પેશાબ કે કારણ વગર વજન ઘટવું, તો તે ડાયાબિટીસના નિદાન માટે પૂરતું છે. રેન્ડમ શુગર તેનાથી ઓછી આવે તો પણ ડાયાબિટીસ નથી એમ કહી શકાય નહીં.

OGTT શું છે અને તેનાં પરિણામનો અર્થ શું?

ઓરલ ગ્લુકોઝ ટૉલરન્સ ટેસ્ટ (OGTT) માં તમે ઉપવાસ કરીને લેબમાં જાઓ છો, લોહી લેવાય છે, અને પછી લેબ દ્વારા માપીને અપાતું ગ્લુકોઝનું પાણી પીવાનું હોય છે. બે કલાક પછી ફરી લોહી લેવાય છે. ટેસ્ટ દરમિયાન શાંતિથી બેસી રહેવું, અને કંઈ ખાવું, ચા પીવી કે આમતેમ ચાલવું નહીં. બે કલાકનો આંકડો આ રીતે વંચાય છે:

• 140 થી ઓછી: સામાન્ય
• 140 થી 199: ઇમ્પેર્ડ ગ્લુકોઝ ટૉલરન્સ, એટલે પ્રીડાયાબિટીસનો એક પ્રકાર
• 200 કે તેથી વધુ: ડાયાબિટીસની રેન્જ

OGTT કેટલાક એવા લોકોને પકડી શકે છે જેમની ઉપવાસની શુગર હજી સામાન્ય હોય. દક્ષિણ એશિયાના લોકોમાં આ ઘણું જોવા મળે છે, કારણ કે ઉપવાસનો આંકડો બદલાય તે પહેલાં જમ્યા પછીની શુગર વધવા લાગે છે. ઇન્ટરનેશનલ ડાયાબિટીસ ફેડરેશને જોખમ વહેલું પકડવા OGTT માં એક કલાકનો આંકડો વાપરવાનું પણ સૂચવ્યું છે. તે હજી બધે વપરાતું નથી, એટલે તમારી લેબ ફક્ત ઉપવાસ અને બે કલાકના આંકડા આપે એવું બને.

ગર્ભાવસ્થામાં OGTT જુદી રીતે થાય છે અને તેની મર્યાદા ઓછી હોય છે. વધુ માટે જેસ્ટેશનલ ડાયાબિટીસ શાથી થાય છે વાંચો.

HbA1c ક્યાં બંધબેસે છે?

HbA1c છેલ્લા લગભગ ત્રણ મહિનાની સરેરાશ શુગર બતાવે છે અને તેના માટે ઉપવાસની જરૂર નથી. 5.7% થી ઓછું મોટે ભાગે સામાન્ય, 5.7% થી 6.4% પ્રીડાયાબિટીસ, અને 6.5% કે વધુ ડાયાબિટીસ ગણાય છે. કોઈ પણ ટેસ્ટમાં પ્રીડાયાબિટીસ આવ્યું હોય તો પ્રીડાયાબિટીસનો અર્થ વાંચો.

મારા ટેસ્ટ એકબીજા સાથે મેળ કેમ નથી ખાતા?

એક ટેસ્ટ પ્રીડાયાબિટીસની રેન્જમાં અને બીજો સામાન્ય આવે તે ઘણું સામાન્ય છે. દરેક ટેસ્ટ શુગર કાબૂનું જુદું પાસું જુએ છે. ડૉક્ટર મોટે ભાગે જે ટેસ્ટ અસામાન્ય આવ્યો હોય તે ફરી કરાવે છે કે બીજા પ્રકારનો ટેસ્ટ કરાવે છે, અને આખું ચિત્ર જોઈને નિર્ણય લે છે.

લેબ અને ઘરના ગ્લુકોમીટરના આંકડામાં, અને બે લેબ વચ્ચે પણ, ફરક આવી શકે છે. તેનાં કારણો છે નમૂનાનો પ્રકાર, લોહી લેવાનો સમય, અને ટેસ્ટ થતાં પહેલાં નમૂનો કેટલો સમય પડી રહ્યો.

મને ડાયાબિટીસ હોય તો કયા લક્ષ્યાંક લાગુ પડે?

ડાયાબિટીસવાળા લોકોના લક્ષ્યાંક “સામાન્ય” આંકડા જેવા નથી હોતા. ઘણા પુખ્ત વયના ડાયાબિટીસવાળા લોકોને ઉપવાસ કે જમ્યા પહેલાંની શુગર લગભગ 80 થી 130 વચ્ચે, અને જમ્યા પછીની સૌથી ઊંચી શુગર 180 થી નીચે રાખવાની સલાહ અપાય છે, પણ આ વ્યક્તિગત છે. મોટી ઉંમરના લોકો અને જેમની શુગર વારંવાર ઘટી જતી હોય તેમના માટે ઘણી વાર વધુ હળવા લક્ષ્યાંક હોય છે, અને ગર્ભાવસ્થામાં વધુ કડક. તમારા માટે સલામત લક્ષ્યાંક તમારા ડૉક્ટર નક્કી કરશે.

ઓછી શુગર ક્યારે ચિંતાનો વિષય છે?

શુગર 70 થી ઓછી થાય તો તેને ઓછી શુગર (હાઇપોગ્લાયસીમિયા) ગણાય છે. તે મોટે ભાગે ઇન્સ્યુલિન કે ડાયાબિટીસની કેટલીક ગોળીઓ લેતા લોકોમાં જોવા મળે છે. ડાયાબિટીસની દવા ન લેતી વ્યક્તિમાં શુગર ઘટે તે અસામાન્ય છે, અને ડૉક્ટરે તેની તપાસ કરવી જરૂરી છે.

HbA1c નો અર્થ HbA1c ટેસ્ટનો અર્થ લેખમાં વિગતે સમજાવ્યો છે, અને ઘરના મીટર તથા લેબના આંકડા જુદા કેમ આવે તે ગ્લુકોમીટર અને લેબના આંકડા જુદા કેમ આવે? લેખમાં.

ડૉક્ટરને શું પૂછવું?

• મારો નમૂનો ઉપવાસનો હતો, જમ્યા પછીનો કે રેન્ડમ, અને તે લેબનો ટેસ્ટ હતો કે ગ્લુકોમીટરનો?
• પરિણામ પાકું કરવા મારે ફરી ટેસ્ટ, OGTT કે HbA1c કરાવવાની જરૂર છે?
• મને ડાયાબિટીસ હોય તો મારા પોતાના ઉપવાસ અને જમ્યા પછીના લક્ષ્યાંક શું છે?

તમારી શુગર પ્રીડાયાબિટીસ કે ડાયાબિટીસની રેન્જમાં હોય, અથવા રિપોર્ટ સમજાતા ન હોય, તો એપોઇન્ટમેન્ટ લો.