HbA1c ટેસ્ટ: તમારા પરિણામનો અર્થ શું?

ડાયાબિટીસના રિપોર્ટમાં HbA1c કદાચ સૌથી મહત્ત્વનો એક આંકડો છે. ફાસ્ટિંગ શુગર ફક્ત એક સવારની વાત કહે છે, જ્યારે HbA1c છેલ્લા બે-ત્રણ મહિનાની સરેરાશ શુગરનું ચિત્ર આપે છે. એટલે જ ડૉક્ટરો તેનો ઉપયોગ ડાયાબિટીસના નિદાન માટે પણ કરે છે, અને સારવાર કેટલી સારી ચાલે છે તે જોવા માટે પણ. ડાયાબિટીસના બીજા ટેસ્ટ વિશે ડાયાબિટીસ વિભાગમાં વાંચો.

HbA1c ખરેખર શું માપે છે?

હિમોગ્લોબિન લાલ રક્તકણોની અંદરનું પ્રોટીન છે, જે ઓક્સિજન લઈ જાય છે. લોહીમાં શુગર હોય ત્યારે તેમાંની થોડી હિમોગ્લોબિન સાથે ચોંટી જાય છે. શુગર જેટલી વધારે રહી હોય, એટલું વધુ હિમોગ્લોબિન “શુગરથી કોટેડ” થાય છે. આ સ્વરૂપને ગ્લાયકેટેડ હિમોગ્લોબિન, એટલે HbA1c, કહે છે.

લાલ રક્તકણ આશરે ત્રણ મહિના જીવે છે, એટલે HbA1c લગભગ એટલા સમયને દર્શાવે છે. તેમાં છેલ્લા મહિનાનું વજન પહેલાંના મહિનાઓ કરતાં વધારે હોય છે. એટલે ટેસ્ટ પહેલાંના થોડા સારા કે ખરાબ દિવસોથી તે ખાસ બદલાતો નથી, અને તેના માટે ઉપવાસ કરવાની જરૂર નથી. દિવાળી પછીના એક અઠવાડિયાની મીઠાઈથી HbA1c અચાનક ઊંચો નથી જતો, પણ આખી સિઝનની ટેવો તેમાં દેખાય છે.

ભારતીય લેબ HbA1c કેવી રીતે લખે છે?

મોટા ભાગની ભારતીય લેબ HbA1c ટકામાં લખે છે (ઉદાહરણ તરીકે 7.2 ટકા). કેટલાક રિપોર્ટ તેને mmol/mol (આંતરરાષ્ટ્રીય IFCC એકમ) માં પણ બતાવે છે, અને ઘણા રિપોર્ટ mg/dL માં અંદાજિત સરેરાશ ગ્લુકોઝ (eAG) પણ ઉમેરે છે. 7 ટકા HbA1c આશરે 154 ની સરેરાશ શુગરને અનુરૂપ છે (mg/dL માં).

રિપોર્ટમાં ઘણી વાર પદ્ધતિનું નામ લખેલું હોય છે, જેમ કે HPLC કે કેપિલરી ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ. સારી લેબ આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણો (NGSP) સામે પ્રમાણિત પદ્ધતિઓ વાપરે છે, એટલે જુદી જુદી ભરોસાપાત્ર લેબનાં પરિણામો મોટે ભાગે સરખાવી શકાય તેવાં હોવાં જોઈએ.

આંકડાનો અર્થ શું?

નિદાન માટે અમેરિકન ડાયાબિટીસ એસોસિએશન HbA1c ની આ રેન્જ વાપરે છે:

• 5.7 ટકાથી ઓછું: સામાન્ય રીતે નોર્મલ
• 5.7 થી 6.4 ટકા: પ્રીડાયાબિટીસ, એટલે ડાયાબિટીસ થવાનું વધુ જોખમ. વાંચો: પ્રીડાયાબિટીસનો અર્થ શું.
• 6.5 ટકા કે વધુ: ડાયાબિટીસ, સામાન્ય રીતે બીજા ટેસ્ટથી પાકું કરાય છે, સિવાય કે લક્ષણો સાથે શુગર સ્પષ્ટ રીતે ખૂબ વધારે હોય

HbA1c ઘણા ટેસ્ટમાંનો એક છે. ફાસ્ટિંગ શુગર અને ગ્લુકોઝ ટોલરન્સ ટેસ્ટથી પણ ડાયાબિટીસનું નિદાન થઈ શકે, અને ક્યારેક તેમનાં પરિણામો એકબીજા સાથે મેળ ખાતાં નથી. તે રેન્જ માટે બ્લડ શુગરનું સામાન્ય સ્તર વાંચો.

ડાયાબિટીસ હોય તો મારો લક્ષ્યાંક શું હોવો જોઈએ?

ડાયાબિટીસવાળા ઘણા પુખ્ત લોકો 7 ટકાથી ઓછા HbA1c નું લક્ષ્ય રાખે છે, કારણ કે તેનાથી આંખ, કિડની અને ચેતાઓને નુકસાનનું જોખમ ઘટે છે. પણ લક્ષ્યાંક વ્યક્તિગત હોય છે. તમે યુવાન હો, નિદાન નવું હોય અને શુગર ઘટવાની વૃત્તિ ન હોય, તો ડૉક્ટર ઓછું લક્ષ્ય સૂચવી શકે. મોટી ઉંમરના લોકો, વારંવાર શુગર ઘટતી (હાઇપોગ્લાયસીમિયા) હોય તેવા લોકો, કે હૃદયરોગ કે બીજી ગંભીર બીમારીવાળા લોકો માટે ઘણી વાર થોડું વધારે, વધુ સલામત લક્ષ્ય પસંદ કરાય છે. તમારો પોતાનો લક્ષ્યાંક શું છે અને કેમ, તે ડૉક્ટરને પૂછો.

HbA1c ક્યારે ગેરમાર્ગે દોરી શકે?

HbA1c એ વાત પર આધાર રાખે છે કે લાલ રક્તકણો સામાન્ય આયુષ્ય જીવે, અને લેબ તમારું હિમોગ્લોબિન બરાબર વાંચી શકે. ભારતમાં આ ખૂબ મહત્ત્વનું છે, કારણ કે અહીં એનિમિયા અને હિમોગ્લોબિનની વારસાગત સ્થિતિઓ સામાન્ય છે.

• આયર્નની ઉણપથી થતો એનિમિયા HbA1c ને ઉપર ધકેલે છે, એટલે પરિણામ તમારા સાચા શુગર કાબૂ કરતાં ખરાબ દેખાઈ શકે. આયર્નની ઉણપ સુધરે પછી તે ઘટી શકે છે.
• તાજેતરમાં લોહી વહી જવું, લોહી ચડાવવું, કે હીમોલિસિસ (લાલ રક્તકણો વહેલા તૂટી જવા) HbA1c ને નીચે ધકેલે છે, કારણ કે લાલ રક્તકણો નવા હોય છે.
• થેલેસેમિયા ટ્રેઇટ અને હિમોગ્લોબિનના પ્રકારો, જેમ કે HbS, HbE કે HbD, ભારતના કેટલાક ભાગોમાં સામાન્ય છે. પ્રકાર અને લેબની પદ્ધતિ પ્રમાણે, HbA1c ખોટો વધારે, ખોટો ઓછો આવી શકે, કે બિલકુલ નોંધી જ ન શકાય. સારી લેબ અસામાન્ય પેટર્ન દેખાય તો રિપોર્ટમાં નોંધ ઉમેરશે.
• કિડનીની આગળ વધેલી બીમારી, લિવર સિરોસિસ અને ગર્ભાવસ્થા પણ લાલ રક્તકણોના બદલાવાના દરને બદલે છે, એટલે HbA1c ઓછો ભરોસાપાત્ર બને છે.
• ડેપ્સોન જેવી કેટલીક દવાઓ લાલ રક્તકણોનું આયુષ્ય ટૂંકું કરીને HbA1c ઘટાડી શકે છે.

તમારો HbA1c તમારા શુગરના આંકડા સાથે મેળ ન ખાય, તો ડૉક્ટરને જણાવો. તે બ્લડ કાઉન્ટ, ફેરિટિન કે હિમોગ્લોબિન ઇલેક્ટ્રોફોરેસિસ તપાસી શકે, અને તેના બદલે શુગરના આંકડા કે CGM સેન્સર પર વધુ આધાર રાખી શકે. ઘરના મીટર અને લેબના આંકડા વચ્ચેના ફરક વિશે ગ્લુકોમીટર અને લેબના આંકડા જુદા કેમ આવે? વાંચો.

HbA1c કેટલી વાર તપાસવો?

ડાયાબિટીસ હોય તો, સારવાર બદલાતી હોય કે લક્ષ્યાંક પૂરો ન થતો હોય ત્યારે સામાન્ય રીતે આશરે દર ત્રણ મહિને, અને બધું સ્થિર હોય ત્યારે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું બે વાર HbA1c તપાસાય છે. પ્રીડાયાબિટીસ હોય તો ડૉક્ટરો સામાન્ય રીતે વર્ષમાં ઓછામાં ઓછું એક વાર ફરી તપાસે છે. તમારા માટે કેટલો ગાળો યોગ્ય છે તે ડૉક્ટર જણાવશે.

શું HbA1c ઘટી શકે?

હા. ખોરાક, હલનચલન, વજન અને દવાઓમાં ફેરફારથી અઠવાડિયાંથી મહિનાઓમાં HbA1c ઘટી શકે છે. તે આશરે ત્રણ મહિનાને દર્શાવે છે, એટલે થોડાં અઠવાડિયાં પછી જ તે ફરી કરાવવો સામાન્ય રીતે ઉપયોગી નથી. ટાઇપ 2 ડાયાબિટીસવાળા કેટલાક લોકો દવા વગર પણ HbA1c ને ડાયાબિટીસની રેન્જથી નીચે લાવી શકે છે; આને રેમિશન કહે છે, જેનો અર્થ ડાયાબિટીસ કાયમ માટે જતો રહ્યો એવો નથી. વાંચો: ડાયાબિટીસ રેમિશન.

ડૉક્ટરને શું પૂછવું?

• મારો HbA1c નો લક્ષ્યાંક શું છે, અને કેમ?
• શું એનિમિયા, થેલેસેમિયા કે કિડનીની તકલીફ મારા પરિણામ પર અસર કરતી હોઈ શકે?
• શું મારો HbA1c ઘરના શુગરના આંકડા સાથે મેળ ખાય છે?
• મારે ટેસ્ટ ક્યારે ફરી કરાવવો?

વધુ માહિતી ડાયાબિટીસના પાના પર છે. તમારો HbA1c ડાયાબિટીસની રેન્જમાં હોય, કે તેનો તમારા માટે શો અર્થ છે તે સ્પષ્ટ ન હોય, તો એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટની એપોઇન્ટમેન્ટ લો.