TSH ઓછું પણ T4 સામાન્ય: તેનો અર્થ શું?

તમારા રિપોર્ટમાં TSH ઓછું છે, પણ T4 (અને ઘણી વાર T3) સામાન્ય રેન્જમાં છે. આ પેટર્નને સબક્લિનિકલ હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ કહેવાય છે. તે મોટે ભાગે હળવું હોય છે, અને તેવા ઘણા લોકોને કંઈ જ લાગતું નથી. મુખ્ય પ્રશ્ન ફક્ત “ઓછું છે?” નથી, પણ “કેમ ઓછું છે?” છે. થાઇરોઇડ વિશેની બીજી માર્ગદર્શિકાઓ થાઇરોઇડ વિભાગમાં છે.

TSH ઓછું અને T4 સામાન્ય એટલે શું?

TSH એ પિટ્યુટરી ગ્રંથિ થાઇરોઇડને મોકલતો સંકેત છે. શરીરની જરૂર કરતાં વધુ થાઇરોઇડ હોર્મોન હોય ત્યારે પિટ્યુટરી TSH ઘટાડી દે છે. TSH ઓછું અને T4 સામાન્ય એટલે પિટ્યુટરીને થોડો વધારે હોર્મોન લાગે છે, ભલે T4 હજી સામાન્ય રેન્જમાં હોય.

T4 કે T3 પણ રેન્જથી ઉપર જાય તો તે ઓવર્ટ હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ બને છે. વધુ માટે હાઇપરથાઇરોઇડિઝમનું પાનું જુઓ.

સામાન્ય કારણો કયાં?

• થાઇરોઇડની ગોળીની માત્રા થોડી વધારે હોવી. જેઓ પહેલેથી લેવોથાયરોક્સિન લે છે તેમનામાં આ સૌથી સામાન્ય કારણ છે. ડૉક્ટર કદાચ માત્રા ગોઠવશે. કૃપા કરીને જાતે માત્રા ન બદલો.
• શરૂઆતનો ગ્રેવ્સ રોગ, એક ઓટોઇમ્યુન સ્થિતિ જે થાઇરોઇડને વધુ સક્રિય બનાવે છે.
• થાઇરોઇડની ગાંઠો કે મલ્ટિનોડ્યુલર ગોઇટર, જે પોતાની મેળે હોર્મોન બનાવે છે, મોટી ઉંમરના લોકોમાં વધુ. વધુ માટે થાઇરોઇડની ગાંઠ વાંચો.
• થાઇરોઇડાઇટિસ, જેમાં સોજાવાળી થાઇરોઇડમાંથી સંગ્રહાયેલો હોર્મોન થોડાં અઠવાડિયાં બહાર ઝરે છે, ઉદાહરણ તરીકે વાયરલ બીમારી કે ડિલિવરી પછી.
• ગર્ભાવસ્થાની શરૂઆત. ગર્ભાવસ્થાનો hCG હોર્મોન થાઇરોઇડને ઉત્તેજિત કરે છે અને પહેલા ત્રણ મહિનામાં TSH ઘટાડી શકે છે. આ મોટે ભાગે સામાન્ય છે.
• તાજેતરની બીમારી કે કેટલીક દવાઓ, જેમ કે કેટલીક સ્ટીરોઇડ દવાઓ, જે થોડા સમય માટે TSH ઘટાડી શકે છે.
• બાયોટિન સપ્લિમેન્ટ, જે કેટલાક થાઇરોઇડ ટેસ્ટને ખરેખર ન હોય છતાં ઓવરએક્ટિવ જેવા બતાવી શકે છે.

ટેસ્ટ ફરી કેમ કરાવાય છે?

ઓછું TSH ઘણી વાર પોતાની મેળે સામાન્ય થઈ જાય છે, ખાસ કરીને બીમારી કે થાઇરોઇડાઇટિસ પછી. તેને સબક્લિનિકલ હાઇપરથાઇરોઇડિઝમ કહેતાં પહેલાં ડૉક્ટરો મોટે ભાગે થોડાં અઠવાડિયાં પછી TSH, FT4 અને FT3 ફરી કરાવે છે. તે ચાલુ રહે તો આગળના ટેસ્ટ સંભવિત કારણ પર આધાર રાખે છે, અને તેમાં આ હોઈ શકે:

• ગ્રેવ્સ રોગ શોધવા TSH રિસેપ્ટર એન્ટિબોડી (TRAb)
• ગાંઠ કે સોજો હોય તો થાઇરોઇડની સોનોગ્રાફી
• થાઇરોઇડ સ્કેન, જે બતાવે છે કે ગ્રંથિ વધુ સક્રિય છે કે ફક્ત હોર્મોન ઝરે છે

શું ઓછું TSH નુકસાનકારક છે?

તે કેટલું ઓછું છે અને તમે કોણ છો તેના પર આધાર છે. TSH થોડું જ ઓછું હોય તો જોખમ નાનું છે. TSH ઘણું ઓછું હોય અને એમ જ રહે, તો અભ્યાસોમાં તેનો સંબંધ આ સાથે જોવા મળ્યો છે:

• એટ્રિયલ ફાઇબ્રિલેશન, એટલે હૃદયના અનિયમિત ધબકારા, ખાસ કરીને 60 થી 65 વર્ષથી મોટા લોકોમાં
• હાડકાં પાતળાં થવાં, ખાસ કરીને મેનોપોઝ પછીની સ્ત્રીઓમાં
• મોટી ઉંમરના લોકોમાં એકંદરે હૃદયની તકલીફોનું વધુ જોખમ

એટલે મોટી ઉંમરના લોકો, મેનોપોઝ પછીની સ્ત્રીઓ, અને હૃદયરોગ કે ઓસ્ટિયોપોરોસિસવાળા કોઈ પણ વ્યક્તિ પર વધુ નજીકથી નજર રખાય છે.

શું સારવારની જરૂર છે?

હંમેશાં નહીં. ડૉક્ટરો સામાન્ય રીતે આ જુએ છે:

• TSH કેટલું ઓછું છે. ઘણું દબાયેલું TSH રેન્જથી થોડા નીચેના TSH કરતાં સારવારની વધુ શક્યતા ધરાવે છે.
• તમારી ઉંમર. 65 થી મોટા લોકોમાં સારવાર વધુ વિચારાય છે.
• તમારું હૃદય અને હાડકાં. ધબકારાની તકલીફ કે ઓસ્ટિયોપોરોસિસ સારવાર તરફ દોરે છે.
• કારણ. થાઇરોઇડાઇટિસ મોટે ભાગે સારવાર વગર શમી જાય છે. ગ્રેવ્સ રોગ અને વધુ સક્રિય ગાંઠોમાં સારવાર જોઈએ એવું બને.
• લક્ષણો, જેમ કે ધબકારા, બેચેની કે વજન ઘટવું.

સારવારની જરૂર હોય ત્યારે વિકલ્પો ઓવરએક્ટિવ થાઇરોઇડ જેવા જ હોય છે: કાર્બિમેઝોલ જેવી એન્ટિ-થાઇરોઇડ દવાઓ, રેડિયોએક્ટિવ આયોડિન, કે ક્યારેક સર્જરી. TSH થોડું જ ઓછું હોય તેવા ઘણા યુવાન લોકો પર દર થોડા મહિને ફક્ત નજર રખાય છે.

હું થાઇરોઇડની ગોળી લેતો હોઉં તો?

ઓછી સક્રિય થાઇરોઇડ માટે લેવોથાયરોક્સિન લેતા હો અને TSH ઓછું આવે, તો સામાન્ય પગલું એ છે કે ડૉક્ટર માત્રાની સમીક્ષા કરે. થાઇરોઇડ કેન્સરવાળા કેટલાક લોકોનું TSH જાણી જોઈને ઓછું રખાય છે, એટલે ઓછો આંકડો ભૂલ જ છે એવું માની ન લો. કંઈ પણ બદલતાં પહેલાં હંમેશાં પૂછો. ઊલટું પેટર્ન TSH વધારે પણ T4 સામાન્ય લેખમાં સમજાવ્યું છે.

હું ગર્ભવતી હોઉં તો?

પહેલા ત્રણ મહિનામાં ઓછું TSH સામાન્ય છે, અને મોટે ભાગે ગર્ભાવસ્થાના hCG હોર્મોનને કારણે હોય છે, ખાસ કરીને ખૂબ ઊલટી થતી હોય ત્યારે. તે સામાન્ય રીતે બીજા ત્રણ મહિના સુધીમાં શમી જાય છે. ડૉક્ટર તેને સાચા હાઇપરથાઇરોઇડિઝમથી અલગ પારખી શકે છે.

ટેસ્ટનો સમય અને બાયોટિન જેવાં સપ્લિમેન્ટ પરિણામ પર કેવી અસર કરી શકે તે શું થાઇરોઇડ ટેસ્ટ પહેલાં ઉપવાસ કરવો પડે? લેખમાં સમજાવ્યું છે.

ડૉક્ટરને શું પૂછવું?

• મારા ઓછા TSH નું સંભવિત કારણ શું છે?
• શું મારે એન્ટિબોડી ટેસ્ટ, સોનોગ્રાફી કે થાઇરોઇડ સ્કેનની જરૂર છે?
• શું મારે ECG કે હાડકાંની ઘનતા (બોન ડેન્સિટી) નો ટેસ્ટ કરાવવો જોઈએ?
• ટેસ્ટ કેટલી વાર ફરી કરાવવો?

રિપોર્ટ બદલાતા રહે કે એકબીજા સાથે મેળ ન ખાય, તો એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટ સાથે એપોઇન્ટમેન્ટ લો.