ઇઝેટિમાઇબ કેવી રીતે કામ કરે છે?

ઇઝેટિમાઇબ કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડતી દવા છે, જે વીસ કરતાં વધુ વર્ષથી વપરાય છે. ભારતમાં તે ઘણી વાર એકલી, કે સ્ટેટિન સાથેની સંયુક્ત ગોળી તરીકે લખાય છે. ડૉક્ટરે તે સૂચવી હોય, તો તે કેવી રીતે કામ કરે છે અને ક્યાં બંધબેસે છે તે અહીં સમજાવ્યું છે. હોર્મોન સાથે જોડાયેલા બીજા રોગો વિશે હોર્મોનના રોગો અને સારવાર પાના પર વાંચો.

લોહીમાં કોલેસ્ટ્રોલ ક્યાંથી આવે છે?

લોહીના કોલેસ્ટ્રોલના બે મુખ્ય સ્રોત છે:

• લિવર તેને બનાવે છે. મોટા ભાગના લોકોમાં આ જ મોટો હિસ્સો હોય છે.
• આંતરડું તેને શોષે છે. થોડું ખોરાકમાંથી આવે છે, જેમ કે ઘી, માખણ, ઈંડાની જરદી અને માંસ. મોટો જથ્થો પિત્તમાંથી પણ આવે છે, એટલે લિવર આંતરડામાં જે પાચક રસ છોડે છે તેમાંથી, જેમાં કોલેસ્ટ્રોલ ભરપૂર હોય છે. તેમાંનું ઘણું કોલેસ્ટ્રોલ સામાન્ય રીતે શરીરમાં પાછું શોષાય છે.

કોલેસ્ટ્રોલની મોટા ભાગની દવાઓ આ બેમાંથી એક સ્રોતને નિશાન બનાવે છે. સ્ટેટિન મુખ્યત્વે લિવર પર કામ કરે છે. ઇઝેટિમાઇબ આંતરડા પર કામ કરે છે.

ઇઝેટિમાઇબ કોલેસ્ટ્રોલને કેવી રીતે રોકે છે?

નાના આંતરડાની અંદરની સપાટી પર NPC1L1 નામનું એક પ્રોટીન છે. તેને એક દરવાજા જેવું સમજો, જે ખોરાક અને પિત્તમાંનું કોલેસ્ટ્રોલ શરીરમાં આવવા દે છે. ઇઝેટિમાઇબ આ દરવાજા પર બેસીને તેને થોડો બંધ કરી દે છે. પરિણામે:

1. આંતરડામાંથી ઓછું કોલેસ્ટ્રોલ શોષાય છે.
2. લિવર સુધી ઓછું કોલેસ્ટ્રોલ પહોંચે છે.
3. કોલેસ્ટ્રોલની અછતવાળું લિવર ખોટ પૂરી કરવા લોહીમાંથી વધુ LDL કોલેસ્ટ્રોલ ખેંચે છે.
4. લોહીમાં LDL (“ખરાબ”) કોલેસ્ટ્રોલ ઘટે છે.

એકલી ઇઝેટિમાઇબ LDL ને થોડું (સાધારણ પ્રમાણમાં) ઘટાડે છે. તેની ખરી તાકાત સંયોજનમાં છે. સ્ટેટિન સાથે ઉમેરવાથી LDL માં વધારાનો, ઉપયોગી ઘટાડો થાય છે, કારણ કે બંને દવાઓ કોલેસ્ટ્રોલ પર જુદી દિશાથી હુમલો કરે છે.

શું ઇઝેટિમાઇબથી LDL ઘટાડવાથી ખરેખર હૃદયનું રક્ષણ થાય છે?

હા, તેની ચકાસણી થઈ છે. IMPROVE-IT નામના મોટા અભ્યાસમાં, તાજેતરમાં હાર્ટ એટેક કે તેના જેવી ઘટના થયેલા લોકોને સ્ટેટિન સાથે ઇઝેટિમાઇબ કે ડમી ગોળી અપાઈ. જેમને ઇઝેટિમાઇબ પણ મળી, તેમનું LDL ઓછું હતું અને લગભગ સાત વર્ષમાં હાર્ટ એટેક અને સ્ટ્રોક ઓછા થયા. ફાયદો સાધારણ પણ સાચો હતો, અને વધુ જોખમવાળા લોકો માટે “LDL જેટલું ઓછું એટલું સારું” એ વિચારને તેણે ટેકો આપ્યો.

હાલની યુરોપિયન અને ભારતીય માર્ગદર્શિકાઓ સૂચવે છે કે ફક્ત સ્ટેટિનથી LDL લક્ષ્યાંક સુધી ન પહોંચે ત્યારે ઇઝેટિમાઇબ ઉમેરવી. લિપિડ એસોસિએશન ઑફ ઇન્ડિયા ઘણા ભારતીયો માટે પ્રમાણમાં કડક લક્ષ્યાંક રાખે છે, કારણ કે ભારતમાં હૃદયરોગ ઘણા પશ્ચિમી દેશો કરતાં વહેલો અને વધુ ગંભીર રીતે આવે છે. LDL આટલું મહત્ત્વનું કેમ છે તે સમજવા પ્લેકની વાર્તા: કોલેસ્ટ્રોલથી હાર્ટ એટેક સુધી વાંચો.

સામાન્ય રીતે કોને ઇઝેટિમાઇબ સૂચવાય છે?

ડૉક્ટર ઇઝેટિમાઇબની ચર્ચા કરી શકે જો:

• સ્ટેટિન લેવા છતાં LDL લક્ષ્યાંકથી ઉપર હોય.
• સ્ટેટિન સહન ન થાય, કે ફક્ત ઓછી માત્રા જ સહન થાય.
• જન્મથી LDL ઘણું વધારે હોય, જેમ કે ફેમિલિયલ હાઇપરકોલેસ્ટેરોલેમિયા, અને ઘણી દવાઓની જરૂર હોય.
• ડાયાબિટીસ, કિડનીની બીમારી કે અગાઉ હૃદયરોગ હોય, જ્યાં લક્ષ્યાંક વધુ કડક હોય છે.

તે હૃદય માટે તંદુરસ્ત આહાર અને નિયમિત પ્રવૃત્તિ સાથે વાપરવાની છે, તેની જગ્યાએ નહીં.

તે કેટલી ઝડપથી કામ કરે, અને કેવી રીતે ખબર પડે?

ઇઝેટિમાઇબ લગભગ બે અઠવાડિયાંમાં કોલેસ્ટ્રોલ ઘટાડવા લાગે છે. તમને કોઈ ફરક નહીં લાગે, કારણ કે વધારે કોલેસ્ટ્રોલનાં પોતાનાં કોઈ લક્ષણ નથી. તે કામ કરે છે કે નહીં તે જાણવાનો એક જ રસ્તો છે ફરી લિપિડ પ્રોફાઇલ નો લોહીનો ટેસ્ટ, મોટે ભાગે શરૂ કર્યાનાં થોડાં અઠવાડિયાં થી થોડા મહિના પછી, ડૉક્ટર કહે તે પ્રમાણે. રિપોર્ટમાં LDL ની લાઇન જુઓ. તમારો પોતાનો લક્ષ્યાંક તમારા એકંદર હૃદયના જોખમ પર આધાર રાખે છે, અને તે ડૉક્ટર જણાવશે.

શું ઇઝેટિમાઇબ સલામત છે?

મોટા ભાગના લોકો ઇઝેટિમાઇબ સારી રીતે સહન કરે છે. શક્ય આડઅસરો:

• પેટમાં હળવી તકલીફ, ઢીલો મળ કે થાક.
• સ્નાયુમાં દુખાવો, ખાસ કરીને સ્ટેટિન સાથે લેતાં, જોકે સ્નાયુને ખરું નુકસાન ભાગ્યે જ થાય છે.
• લિવરના લોહીના ટેસ્ટમાં નાના ફેરફાર, મોટે ભાગે સ્ટેટિન સાથે લેતાં.

લિવરની બીમારી હોય, ગર્ભવતી હો કે ગર્ભાવસ્થાનું આયોજન કરતાં હો, કે સ્તનપાન કરાવતાં હો, તો ડૉક્ટરને જણાવો, કારણ કે યોજના બદલાઈ શકે છે. કારણ વગર સ્નાયુમાં દુખાવો કે ઘેરા રંગનો પેશાબ થાય તો તરત ડૉક્ટરનો સંપર્ક કરો.

રિપોર્ટ સારો આવે એટલે કોલેસ્ટ્રોલની કોઈ દવા જાતે બંધ ન કરો કે બદલો નહીં. સારો આંકડો મોટે ભાગે દવાને કારણે જ હોય છે.

તે સ્ટેટિનથી કેવી રીતે જુદી છે?

	સ્ટેટિન	ઇઝેટિમાઇબ
મુખ્ય કામની જગ્યા	લિવર	નાનું આંતરડું
LDL કેવી રીતે ઘટાડે	કોલેસ્ટ્રોલ બનવાનું ઘટાડે	કોલેસ્ટ્રોલનું શોષણ ઘટાડે
LDL માં ઘટાડો	મોટો	એકલી થોડો, ઉમેરવાથી ઉપયોગી
હૃદયને ફાયદો સાબિત	હા, ઘણા અભ્યાસોમાં	હા, સ્ટેટિન સાથે ઉમેરવાથી

દરેક કિસ્સામાં બેમાંથી એક “વધુ સારી” નથી. મોટા પ્રમાણમાં સાબિત થયેલા ફાયદાને કારણે મોટા ભાગના લોકો માટે સ્ટેટિન પહેલી પસંદગી રહે છે. ઇઝેટિમાઇબ તેની સાથે સૌથી વધુ વપરાતી જોડીદાર દવા છે.

ડૉક્ટરને શું પૂછવું?

• મારો LDL લક્ષ્યાંક શું છે, અને હું તેનાથી કેટલો દૂર છું?
• શું મારે સ્ટેટિન ઉપરાંત ઇઝેટિમાઇબની જરૂર છે, કે તેની જગ્યાએ?
• મારે લિપિડ પ્રોફાઇલ ક્યારે ફરી કરાવવી?
• હજી લક્ષ્યાંક સુધી ન પહોંચું તો નવી ઇન્જેક્શનવાળી દવાઓ જેવા બીજા વિકલ્પો છે?

વધારે કોલેસ્ટ્રોલ ઘણી વાર ડાયાબિટીસ, ફેટી લિવર અને કમરની વધારાની ચરબી સાથે આવે છે. આ પણ હોય તો એન્ડોક્રિનોલોજિસ્ટને મળવું મદદરૂપ થઈ શકે. તમારું જોખમ સમજવા કમરનું માપ અને સ્વાસ્થ્ય જોખમ વાંચો, કે એપોઇન્ટમેન્ટ લો.