ગરમીમાં ઇન્સ્યુલિન કેવી રીતે સાચવવું: ઘરે, લાઇટ જાય ત્યારે અને મુસાફરીમાં

ઇન્સ્યુલિન એક પ્રોટીન છે, થોડું ઈંડાની સફેદી જેવું. વધુ પડતી ગરમી કે થીજી જવાથી તે બગડી શકે છે, અને બગડેલું ઇન્સ્યુલિન ઓછું કામ કરે છે, એટલે કોઈ દેખીતા કારણ વગર શુગર વધી શકે છે. અમદાવાદ અને ગુજરાતના મોટા ભાગમાં ઉનાળામાં તાપમાન 40 ડિગ્રીથી ઘણું ઉપર જાય છે, ક્યારેક લાઇટ જાય છે, અને લાંબી મુસાફરી જીવનનો ભાગ છે. થોડી સરળ ટેવો તમારા ઇન્સ્યુલિનનું રક્ષણ કરે છે. ઇન્સ્યુલિન વિશેની બીજી માર્ગદર્શિકાઓ ડાયાબિટીસ વિભાગમાં છે.

ન ખોલેલું ઇન્સ્યુલિન કેવી રીતે સાચવવું?

વધારાની, ન ખોલેલી પેન, કાર્ટ્રિજ અને શીશીઓ ફ્રિજમાં 2 થી 8 ડિગ્રી સેલ્સિયસ પર રાખો. ફ્રિજનું વચ્ચેનું ખાનું, ઠંડી પ્લેટ કે પાછળની દીવાલથી દૂર, સામાન્ય રીતે યોગ્ય જગ્યા છે, કારણ કે ત્યાં ઇન્સ્યુલિન થીજવાની શક્યતા ઓછી છે અને દરવાજા કરતાં તાપમાન ઓછું ઉપર-નીચે થાય છે.

• ઇન્સ્યુલિન ક્યારેય ફ્રીઝરમાં ન મૂકો, કે ફ્રિજની પાછળની દીવાલ કે ઠંડી પ્લેટને અડીને પણ નહીં, જ્યાં તે થીજી શકે.
• તેને તેના ખોખામાં જ રાખો, જે તેને પ્રકાશથી બચાવે છે.
• આ રીતે રાખેલું ન ખોલેલું ઇન્સ્યુલિન પેક પર લખેલી એક્સપાયરી તારીખ સુધી ચાલે છે.

એક વાર થીજી ગયેલું ઇન્સ્યુલિન, પીગળ્યા પછી પણ, ન વાપરવું.

હું વાપરું છું તે પેન કે શીશીનું શું?

પેન કે શીશી વાપરવાની શરૂ કર્યા પછી, મોટા ભાગનાં ઇન્સ્યુલિન આશરે 30 ડિગ્રીથી ઓછા ઓરડાના તાપમાને મર્યાદિત સમય માટે રાખી શકાય, સામાન્ય રીતે આશરે 28 દિવસ, પછી બાકીનું ફેંકી દેવું. કેટલાંક ઉત્પાદનોમાં આ સમય ઓછો કે વધારે હોય છે, એટલે તમારા ઇન્સ્યુલિન સાથે આવતી પત્રિકા વાંચો. ઘણા લોકોને ઠંડું ઇન્સ્યુલિન વધુ ચચરે છે, અને વપરાશમાંનું ઇન્સ્યુલિન ઘણી વાર ફ્રિજ બહાર રખાય છે તેનું આ પણ એક કારણ છે.

મુશ્કેલી એ છે કે મે કે જૂનમાં ગુજરાતમાં “ઓરડાનું તાપમાન” 30 ડિગ્રીથી ઘણું વધારે હોઈ શકે. ગરમીમાં:

• વપરાશમાંનું ઇન્સ્યુલિન ઘરના સૌથી ઠંડા ભાગમાં રાખો, બારી, રસોડાના ચૂલા, ફ્રિજની ઉપરની સપાટી અને સીધા તડકાથી દૂર
• તમારો ઓરડો નિયમિત રીતે આશરે 30 ડિગ્રીથી વધુ ગરમ થતો હોય, તો વપરાશમાંનું ઇન્સ્યુલિન ફ્રિજમાં રાખવું કે નહીં તે ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટને પૂછો, અને ઇન્જેક્શન લેતાં પહેલાં થોડી મિનિટ તેને હાથમાં રાખીને સામાન્ય તાપમાને આવવા દો
• ઇન્સ્યુલિન તડકાવાળી બારી પર, ટુ-વ્હીલરની સીટ પર કે ડેકીમાં, કે પાર્ક કરેલી ગાડીમાં ન છોડો, જે થોડી મિનિટોમાં જ ખૂબ ગરમ થઈ શકે

પેન સોય લગાડ્યા વગર રાખવી, જેથી હવા અને ઇન્સ્યુલિન અંદર-બહાર ન જાય.

લાઇટ જાય કે ફ્રિજ ન હોય તો?

થોડા સમય માટે લાઇટ જાય તો ચિંતા નથી. બંધ ફ્રિજ ઘણા કલાકો સુધી ઠંડું રહે છે. લાંબો સમય લાઇટ ન હોય, કે ફ્રિજ ન હોય, તો:

• બજારમાં મળતું ઇન્સ્યુલિન કૂલિંગ પાઉચ કે વૉલેટ વાપરો, જેમાંનાં ઘણાં પાણીમાં પલાળ્યા પછી બાષ્પીભવનથી ઠંડાં રહે છે, કે ઇન્સ્યુલેટેડ ડબ્બો વાપરો
• પાણી ભરેલું પરંપરાગત માટલું ઇન્સ્યુલિનને ઓરડા કરતાં ઠંડું રાખી શકે. એક નાના અભ્યાસમાં જોવા મળ્યું કે ગરમ પ્રદેશોમાં માટીનાં વાસણોથી સાચવવાનું તાપમાન ઘટ્યું.
• ઇન્સ્યુલિન સીધું બરફ પર ન મૂકો, તેનાથી તે થીજી શકે

એક લેબ અભ્યાસમાં ગરમ શરણાર્થી કેમ્પના દિવસ-રાતના બદલાતા તાપમાન, આશરે 25 થી 37 ડિગ્રી, જેવી સ્થિતિ ઊભી કરાઈ, અને સામાન્ય ઇન્સ્યુલિન ચાર અઠવાડિયાંના વપરાશ દરમિયાન સ્થિર રહ્યાં. ઇન્સ્યુલિન થોડો સમય ગરમ રહ્યું હોય તો આ ધરપત આપનારું છે, પણ તેનો અર્થ એ નથી કે ઇન્સ્યુલિન ખૂબ ગરમીમાં છોડી શકાય. પેક પરની સૂચના પાળો.

ઇન્સ્યુલિન સાથે મુસાફરી કેવી રીતે કરવી?

• વિમાનમાં ઇન્સ્યુલિન હાથના સામાનમાં રાખો, ચેક-ઇન બેગમાં ક્યારેય નહીં, જ્યાં તે થીજી શકે કે ખોવાઈ શકે.
• ખાસ કરીને હવાઈ મુસાફરી અને વિદેશ પ્રવાસ માટે, તમારાં ઇન્સ્યુલિન અને સાધનોની યાદીવાળો ડૉક્ટરનો પત્ર કે પ્રિસ્ક્રિપ્શન સાથે રાખો.
• ટ્રેન, બસ અને રોડ ટ્રિપમાં ઇન્સ્યુલેટેડ પાઉચ વાપરો, અને તેને સીધા તડકાથી દૂર રાખો.
• વધારાનું ઇન્સ્યુલિન, સોય, ગ્લુકોમીટર અને શુગર ઘટે ત્યારે માટે ઝડપથી અસર કરતી ખાંડ સાથે રાખો. વાંચો: ઇન્સ્યુલિન શરૂ કરવું: શું અપેક્ષા રાખવી.
• જુદા સમય-ઝોન પાર કરવાના હો, તો ઇન્જેક્શનના સમયનું આયોજન કેવી રીતે કરવું તે ડૉક્ટરને અગાઉથી પૂછો.

તમે પંપ વાપરતા હો, તો રિઝર્વોયરમાંનું ઇન્સ્યુલિન શરીરની ગરમીની નજીક રહે છે અને સામાન્ય રીતે વધુ વાર બદલાય છે. વાંચો: ઇન્સ્યુલિન પંપ અને ઓટોમેટેડ ઇન્સ્યુલિન ડિલિવરી. CGM સેન્સરના પેક પર પણ તેમનું પોતાનું સાચવવાનું તાપમાન લખેલું હોય છે. વાંચો: ભારતમાં CGM સેન્સર.

ઇન્સ્યુલિન બગડ્યું છે તે કેવી રીતે ઓળખવું?

બગડેલું ઇન્સ્યુલિન સામાન્ય દેખાઈ શકે, એટલે ઘણી વાર સૌથી મોટો સંકેત કારણ વગર વધેલી શુગર હોય છે. દરેક વપરાશ પહેલાં ઇન્સ્યુલિન જુઓ:

• પારદર્શક ઇન્સ્યુલિન (જેમ કે મોટા ભાગનાં ઝડપી અને લાંબી અસરવાળાં) પાણી જેવાં સ્વચ્છ દેખાવાં જોઈએ. ધૂંધળાં દેખાય કે તેમાં કણ હોય તો ન વાપરો.
• દૂધિયા ઇન્સ્યુલિન (જેમ કે NPH અને ઘણાં પ્રીમિક્સ્ડ ઇન્સ્યુલિન) હળવેથી ફેરવ્યા પછી એકસરખાં દૂધિયાં થવાં જોઈએ. ગઠ્ઠા હોય, કાચ પર સફેદ સ્ફટિક ચોંટ્યા હોય કે બરફ જેવો દેખાવ હોય તો ન વાપરો.
• એક્સપાયરી તારીખ વીતી ગઈ હોય, કે ખોલ્યા પછીનો વપરાશનો સમય પૂરો થયો હોય, તો ઇન્સ્યુલિન ન વાપરો.

ઇન્સ્યુલિન બગડ્યું હોવાની શંકા હોય, તો ફ્રિજમાંથી નવી પેન કે શીશી શરૂ કરો, અને શુગર વધારે જ રહે તો ડૉક્ટરને જણાવો. ઇન્સ્યુલિન વિશેનો એક સામાન્ય ડર શું ઇન્સ્યુલિનથી કિડનીને નુકસાન થાય છે? લેખમાં સમજાવ્યો છે.

ડૉક્ટર કે ફાર્માસિસ્ટને શું પૂછવું?

• ખોલ્યા પછી મારું ઇન્સ્યુલિન ફ્રિજ બહાર કેટલો સમય રહી શકે?
• ઉનાળામાં વપરાશમાંનું ઇન્સ્યુલિન ફ્રિજમાં રાખવું જોઈએ?
• મુસાફરીમાં મારે શું સાથે રાખવું?
• ઇન્સ્યુલિન ખૂટી જાય કે બગડી જાય તો શું કરવું?

તમારા ઇન્સ્યુલિનના આયોજનમાં મદદ માટે એપોઇન્ટમેન્ટ લો.